ⓘ Xem hướng dẫn sử dụng.  
端 - đoan
不端 bất đoan
不端

bất đoan

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

không đoan chính, đáng hổ thẹn

▸ Từng từ: 不 端
借端 tá đoan
借端

tá đoan

Từ điển trích dẫn

1. Mượn cớ, viện cớ để làm việc gì. ◎ Như: "tha giá dạng tố, thị tồn tâm tá đoan tầm hấn" 他這樣做, 是存心借端尋釁 nó làm ra như vậy, tức là cố ý kiếm cớ gây hấn.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Mượn cớ. Viện cớ để làm việc gì.

▸ Từng từ: 借 端
兩端 lưỡng đoan
兩端

lưỡng đoan

Từ điển trích dẫn

1. Hai đầu, gốc ngọn, thủy chung. ◇ Luận Ngữ 論語: "Ngô hữu tri hồ tai? Vô tri dã. Hữu bỉ phu vấn ư ngã, không không như dã; ngã khấu kì lưỡng đoan nhi kiệt yên" 吾有知乎哉? 無知也. 有鄙夫問於我, 空空如也; 我叩其兩端而竭焉 (Tử Hãn 子罕) Ta có kiến thức rộng chăng? Không có kiến thức rộng. Có người tầm thường hỏi ta (một điều), ta không biết gì cả; ta xét đầu đuôi sự việc mà hiểu hết ra.
2. Hai cực đoan, tức thái quá và bất cập. ◇ Lễ Kí 禮記: "Chấp kì lưỡng đoan, dụng kì trung ư dân" 執其兩端, 用其中於民 (Trung Dung 中庸) ý nói xử sự không thiên lệch, cẩn thận giữ đạo trung dung, không nên cực đoan..
3. Thái độ do dự, lưỡng lự, không nhất định. ◇ Sử Kí 史記: "Ngụy vương khủng, sử nhân chỉ Tấn Bỉ, lưu quân bích Nghiệp, danh vi cứu Triệu, thật trì lưỡng đoan dĩ quan vọng" 魏王恐, 使人止晉鄙, 留軍壁鄴, 名為救趙, 實持兩端以觀望 (Ngụy Công Tử truyện 魏公子傳) Vua Ngụy sợ, sai người cản Tấn Bỉ lại, giữ quân đóng lũy ở đất Nghiệp, tiếng là cứu Triệu, nhưng thực ra là còn lưỡng lự để nghe ngóng xem sao.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Hai đầu. Chỉ sự thái quá và sự bất cập.

▸ Từng từ: 兩 端
多端 đa đoan
多端

đa đoan

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

nhiều mối, nhiều ngả (đường)

Từ điển trích dẫn

1. Nhiều mối, rắc rối, lôi thôi.
2. Sự vụ phồn tạp hoặc chỉ một người đảm nhiệm nhiều thứ việc, chức vụ.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Nhiều mối, ý nói rắc rối — Ta hiểu là rất bận rộn, nhiều việc.

▸ Từng từ: 多 端
弊端 tệ đoan
弊端

tệ đoan

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

thói xấu, tật xấu

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đầu mối sinh ra điều xấu.

▸ Từng từ: 弊 端
更端 canh đoan
更端

canh đoan

Từ điển trích dẫn

1. Đầu mối khác, việc khác. ◇ Lễ Kí 禮記: "Quân tử vấn canh đoan, tắc khởi nhi đối" 君子問更端, 則起而對 (Khúc lễ thượng 曲禮上).

▸ Từng từ: 更 端
末端 mạt đoan
末端

mạt đoan

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

đầu, mũi

▸ Từng từ: 末 端
極端 cực đoan
極端

cực đoan

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

cực đoan, quá nghiêng về một phía

Từ điển trích dẫn

1. Hai đầu tận cùng của vật thể.
2. Quá khích, quá mức bình thường.
3. Vô cùng, hết sức, cực độ. ◎ Như: "tha cá tính hoạt bát, thả thị cá cực đoan nhiệt thành đích nhân" 他個性活潑, 且是個極端熱誠的人.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đầu cùng, chỉ sự quá đáng.

▸ Từng từ: 極 端
無端 vô đoan
無端

vô đoan

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Không đầu mối. Chỉ việc bỗng dưng xảy ra.

▸ Từng từ: 無 端
異端 dị đoan
異端

dị đoan

Từ điển trích dẫn

1. Ngày xưa nhà nho gọi các học thuyết, học phái khác là "dị đoan" 異端. ◇ Huyền Tông 玄宗: "Ta hồ! phu tử một nhi vi ngôn tuyệt, dị đoan khởi nhi đại nghĩa quai" 嗟乎! 夫子沒而微言絕, 異端起而大義乖 (Hiếu kinh 孝經, Tự 序).
2. Đứng từ vị trí của người hoặc tổ chức chính thống, gọi những quan điểm học thuyết hoặc giáo nghĩa khác là "dị đoan" 異端. ◇ Tăng Triệu 僧肇: "Ngoại đạo phân nhiên, dị đoan cạnh khởi, tà biện bức chân, đãi loạn chánh đạo" 外道紛然, 異端競起, 邪辯逼真, 殆亂正道 (Bách luận tự 百論序).
3. Các loại thuyết pháp, không cùng kiến giải. ◇ Kê Khang 嵇康: "Quảng cầu dị đoan, dĩ minh sự lí" 廣求異端, 以明事理 (Đáp thích nan trạch vô cát hung nhiếp sanh luận 答釋難宅無吉凶攝生論).
4. Ý khác, lòng chia lìa. ◇ Nam Tề Thư 南齊書: "(Siêu Tông) hiệp phụ gian tà, nghi gián trung liệt, cấu phiến dị đoan, cơ nghị thì chánh" (超宗)協附姦邪, 疑間忠烈, 構扇異端, 譏議時政 (Tạ Siêu Tông truyện 謝超宗傳).
5. Phân li, chia cách. ◇ Tái sanh duyên 再生緣: "Nô hợp nhĩ, đồng xử đồng quy bất dị đoan" 奴合你, 同處同歸不異端 (Đệ thập thất hồi).
6. Chỉ sự vật không quan trọng, không khẩn yếu. ◇ Nhan thị gia huấn 顏氏家訓: "Cổ nhân vân: Đa vi thiểu thiện, bất như chấp nhất. Thạch thử ngũ năng, bất thành kĩ thuật (...) nhược tỉnh kì dị đoan, đương tinh diệu dã" 古人云: 多為少善, 不如執一. 鼫鼠五能, 不成伎術(...)若省其異端, 當精妙也 (Tỉnh sự 省事).
7. Ngoài ra, hơn nữa. ◇ Vương Vũ Xưng 王禹偁: "Bổn nguyên giai tả lỗ, Dị đoan diệc hàm ta" 本源皆瀉滷, 異端亦鹹鹺 (Diêm trì thập bát vận 鹽池十八韻).
8. Sự đoan ngoài ý liệu. ◇ Kha Đan Khâu 柯丹丘: "Kim nhật thú thân hài phụng loan, Bất tri hà cố lai trì hoãn. Mạc phi tha nhân sanh dị đoan, Tu tri nhân loạn pháp bất loạn" 今日娶親諧鳳鸞, 不知何故來遲緩. 莫非他人生異端, 須知人亂法不亂 (Kinh thoa kí 荊釵記, Thưởng thân 搶親).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Niềm tin tưởng khác lạ, chỉ lòng tin không chính đáng.

▸ Từng từ: 異 端
疑端 nghi đoan
疑端

nghi đoan

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cái đầu mối khiến người ta ngờ vực.

▸ Từng từ: 疑 端
發端 phát đoan
發端

phát đoan

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Mở đầu mối, bắt đầu, mở đầu.

▸ Từng từ: 發 端
端一 đoan nhất
端一

đoan nhất

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Ngày mồng 1 tháng 5 âm lịch.

▸ Từng từ: 端 一
端倪 đoan nghê
端倪

đoan nghê

Từ điển trích dẫn

1. Đầu mối. ◇ Trang Tử 莊子: "Phản phúc chung thủy, bất tri đoan nghê" 反覆終始, 不知端倪 (Đại tông sư 大宗師).
2. Tìm tòi, suy đoán. ◇ Hàn Dũ 韓愈: "Thiên địa sự vật chi biến, khả hỉ khả ngạc, nhất ngụ ư thư, cố Húc (Trương Húc) chi thư, biến động do quỷ thần, bất khả đoan nghê" 天地事物之變, 可喜可愕, 一寓於書, 故旭(張旭)之書, 變動猶鬼神, 不可端倪 (Tống cao nhàn thượng nhân tự 送高閑上人序).
3. Bờ bến, biên tế. ◇ Lục Sư 陸師: : "Dạ trường bất thành mị, Ưu lai vô đoan nghê" 夜長不成寐, 憂來無端倪 (Tạp cảm 雜感).

▸ Từng từ: 端 倪
端午 đoan ngọ
端午

đoan ngọ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tết mồng 5 tháng 5 âm lịch, còn gọi là Đoan dương, Trùng ngũ.

▸ Từng từ: 端 午
端整 đoan chỉnh
端整

đoan chỉnh

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

đều, ngay ngắn

▸ Từng từ: 端 整
端日 đoan nhật
端日

đoan nhật

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Ngày mồng 1 tháng giêng âm lịch.

▸ Từng từ: 端 日
端月 đoan nguyệt
端月

đoan nguyệt

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Một tên chỉ tháng giêng. Cũng gọi là Chính nguyệt.

▸ Từng từ: 端 月
端正 đoan chánh
端正

đoan chánh

Từ điển trích dẫn

1. Ngay, thẳng, không nghiêng vẹo. ◇ Hàn Dũ 韓愈: "Đại tu Khổng Tử miếu, thành quách hạng đạo giai trị sử đoan chánh, thụ dĩ danh mộc" 大修孔子廟, 城郭巷道皆治使端正, 樹以名木 (Liễu Châu La Trì miếu bi 柳州羅池廟碑) Tu sửa miếu Khổng Tử, đường lớn hẻm nhỏ trong thành trong làng đều làm cho thẳng, trồng cây quý có tiếng.
2. Chỉnh tề, đều đặn, cân đối. ◇ Vũ vương phạt Trụ bình thoại 武王伐紂平話: "Hoa Châu thái thú Tô Hộ hữu nhất nữ, sanh đắc hình dong đoan chánh, hữu khuynh thành chi mạo" 華州太守 蘇護有一女, 生得形容端正, 有傾城之貌 (Quyển thượng).
3. Ngay thẳng, không tà vạy. ◇ Trang Tử 莊子: "Đoan chánh nhi bất tri dĩ vi nghĩa, tương ái nhi bất tri dĩ vi nhân" 端正而不知以為義, 相愛而不知以為仁 (Thiên địa 天地) (Bậc chí đức) ngay thẳng mà không biết thế nào là nghĩa, thương yêu mà không biết thế nào là nhân.
4. Ổn thỏa, xong xuôi. ◇ Thủy hử truyện 水滸傳: "Tướng công, minh nhật đả điểm đoan chánh liễu tiện hành" 相公, 明日打點端正了便行 (Đệ nhị thập tam hồi) Tướng công, xin ngày mai thu xếp ổn thỏa là đi ngay.
5. Chuẩn bị, xếp đặt. ◇ Sơ khắc phách án kinh kì 初刻拍案驚奇: "Tuệ Trừng thanh tảo khởi lai, đoan chánh trai diên" 慧澄清早起來, 端正齋筵 (Quyển lục) Tuệ Trừng sáng sớm thức dậy, sửa soạn cỗ chay.
端正

đoan chính

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Ngay thẳng.

▸ Từng từ: 端 正
端的 đoan đích
端的

đoan đích

Từ điển trích dẫn

1. Rất đúng, quả nhiên. ◎ Như: "đoan đích như thử" 端的如此 đúng như thế, "đoan đích thị khổ" 端的是苦 quả thực là khổ.
2. Cứu cánh, rốt cuộc.
3. Đầu đuôi, kĩ càng từ đầu tới cuối. ◇ Kinh bổn thông tục tiểu thuyết 京本通俗小說: "Phu nhân đáo kinh tiện tri đoan đích, hưu đắc ưu lự" 夫人到京便知端的, 休得憂慮 (Thác trảm thôi ninh 錯斬崔寧) Phu nhân tới kinh đô liền biết rõ đầu đuôi, hết còn lo lắng.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Rất đúng, từ đầu đến cuối đều đúng như vậy — Quả nhiên. Chẳng hạn Đoan đích như thử ( đúng như thế ).

▸ Từng từ: 端 的
端緒 đoan tự
端緒

đoan tự

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đầu mối sự việc.

▸ Từng từ: 端 緒
端肅 đoan túc
端肅

đoan túc

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Thẳng thắn nghiêm trang.

▸ Từng từ: 端 肅
端莊 đoan trang
端莊

đoan trang

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Như Đoan túc 端肅.

▸ Từng từ: 端 莊
端詳 đoan tường
端詳

đoan tường

Từ điển trích dẫn

1. Kĩ càng, cẩn thận. ◇ Quan Hán Khanh 關漢卿: "Đại cương lai âm dương thiên hữu chuẩn, trạch nhật yêu đoan tường" 大綱來陰陽偏有準, 擇日要端詳 (Ngọc kính đài 玉鏡臺, Đệ nhất chiệp).
2. Đoan trang, hiền thục. ◇ Tây sương kí 西廂記: "Đại nhân gia cử chỉ đoan tường, toàn một na bán điểm nhi khinh cuồng" 大人家舉止端詳, 全沒那半點兒輕狂 (Đệ nhất bổn 第一本, Đệ nhị chiết). § Nhượng Tống dịch thơ: Bóng dáng thực con nhà lịch sự, Trăm phần không lẫn nửa trai lơ!
3. Xem xét, liệu lường. ◇ Hồng Lâu Mộng 紅樓夢: "Nhất diện thuyết, nhất diện tế tế đoan tường liễu bán nhật" 一面說, 一面細細端詳了半日 (Đệ tứ nhất hồi).
4. Đầu cuối, ngọn nguồn. ◇ Hồng Lâu Mộng 紅樓夢: "Yêu tri đoan tường, thả thính hạ hồi phân giải" 要知端詳, 且聽下回分解 (Đệ nhị thập hồi).

▸ Từng từ: 端 詳
端貞 đoan trinh
端貞

đoan trinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Thẳng thắn trong sạch.

▸ Từng từ: 端 貞
端陽 đoan dương
端陽

đoan dương

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tết mồng 5 tháng 5 âm lịch. Như Đoan ngọ.

▸ Từng từ: 端 陽
藉端 tạ đoan
藉端

tạ đoan

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Mượn có. Viện cớ.

▸ Từng từ: 藉 端
要端 yếu đoan
要端

yếu đoan

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đầu mối quan trọng của sự việc. Chỉ chỗ quan trọng của sự việc.

▸ Từng từ: 要 端
造端 tạo đoan
造端

tạo đoan

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Gây nên đầu mối sự việc — Bắt đầu.

▸ Từng từ: 造 端
雲端 vân đoan
雲端

vân đoan

Từ điển trích dẫn

1. Trong mây, từng mây, trên mây. § Cũng như: "vân biểu" 雲表, "vân tiêu" 雲霄. ◇ Lí Bạch 李白: "Quyển duy vọng nguyệt không trường thán, Mĩ nhân như hoa cách vân đoan" 卷帷望月空長歎, 美人如花隔雲端 (Trường tương tư 長相思).

▸ Từng từ: 雲 端