Từ điển Hán Nôm Việt - Tự học tiếng Trung

ⓘ Xem hướng dẫn sử dụng.

儀 - nghi

三儀 tam nghi

Từ điển trích dẫn

1. Thiên, địa, nhân. ☆ Tương tự: "tam cực" 三極, "tam tài" 三才.
2. Chỉ ba tuyến: "xích đạo" 赤道, "hạ chí" 夏至, "đông chí" 冬至.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Như tam cực. Tam tài.

▸ Từng từ: 三儀

儀仗 nghi trượng

儀仗

nghi trượng

Từ điển trích dẫn

1. Khí cụ dùng cho nghi vệ. § Ngày xưa, vua quan ra ngoài, có lính hộ vệ mang cờ xí, lọng quạt, vũ khí. ◇ Tam quốc diễn nghĩa 三國演義: "Tự thử dũ gia kiêu hoạnh, tự hiệu vi Thượng phụ, xuất nhập tiếm thiên tử nghi trượng" 自此愈加驕橫, 自號為尚父, 出入僭天子儀仗 (Đệ bát hồi) (Đổng Trác) từ bấy giờ lại càng kiêu căng, tự xưng là Thượng phụ, ra vào lấn dùng nghi vệ thiên tử.
2. Binh lính làm nghi vệ cho vua quan. ◇ Tân Đường Thư 新唐書: "Nghi trượng giảm bán" 儀仗減半 (Nghi vệ chí thượng 儀衛志上) Quân làm nghi vệ giảm xuống một nửa.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Các đồ vật bày lên để thờ. Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính có câu: » Cả hàng tổng, hoặc nơi trọng văn học thì cả hàng tỉnh phải đem đồ nghi trượng sự thần đi rước «.

▸ Từng từ: 儀仗

儀制 nghi chế

儀制

nghi chế

Từ điển trích dẫn

1. Chế độ lễ nghi. ◇ Hán Thư 漢書: "Hán hưng chi sơ, nghi chế vị cập định" 漢興之初, 儀制未及定 (Giao tự chí hạ 郊祀志下) Lúc đầu thời Hán hưng, chế độ về lễ nghi chưa được quy định.
2. Nghi thái, dáng vẻ. ◇ Tô Thức 蘇軾: "Minh nhật chí Kì Đình, quá nhất miếu trung, hữu A La Hán tượng, tả long hữu hổ, nghi chế thậm cổ" 明日至岐亭, 過一廟中, 有阿羅漢像, 左龍右虎, 儀制甚古 (Ứng mộng La Hán kí 應夢羅漢記) Ngày mai đi tới Kì Đình, qua một cái miếu, trong có tượng A La Hán, bên trái có rồng bên phải có hổ, dáng dấp rất cổ.
3. Tên chức quan thuộc bộ Lễ dưới thời nhà Minh, nhà Thanh.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Phép tắc trong nước.

▸ Từng từ: 儀制

儀容 nghi dong

儀容

nghi dong

Từ điển trích dẫn

1. Vẻ mặt, nét mặt, dáng vẻ cử chỉ. ☆ Tương tự: "dong mạo" 容貌. ◇ Tam quốc diễn nghĩa 三國演義: "Đương tiên nhất nhân, tư chất phong lưu, nghi dong tú lệ" 當先一人, 姿質風流, 儀容秀麗 (Đệ thập ngũ hồi) Có một người đi trước, dáng điệu phong lưu, dong mạo đẹp đẽ.

儀容

nghi dung

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Vẻ mặt, nét mặt. » Bút nghiêng tay giỏi, nghi dung con nhà « ( Nhị độ mai ).

▸ Từng từ: 儀容

儀式 nghi thức

儀式

nghi thức

phồn thể

Từ điển phổ thông

nghi thức, nghi lễ

Từ điển trích dẫn

1. Hình thức trật tự cử hành điển lễ. ◎ Như: "nghi thức giản đan nhi long trọng" 儀式簡單而隆重.
2. Nghi thái. ◇ Vương Xán 王粲: "Biểu lục kí chi nghi thức" 表騄驥之儀式 (Mã não lặc phú 瑪瑙勒賦) Hiển dương nghi thái của ngựa lục ngựa kí.
3. Cách thức chế độ trắc định "lịch nhật" 曆日. § "Lịch nhật" là sách lịch ghi năm tháng, tiết khí, cát hung, nghi kị.
4. Phép tắc, mô thức. ◇ Tô Triệt 蘇轍: "Tương nghi thức ư văn khảo, dĩ giáo hiếu ư chư hầu" 將儀式於文考, 以教孝於諸侯 (Hoàng thái hậu đáp thư 皇太后答書).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cách bên ngoài để biểu lộ cái lễ.

▸ Từng từ: 儀式

儀態 nghi thái

儀態

nghi thái

Từ điển trích dẫn

1. Tư thái bề ngoài. ☆ Tương tự: "nghi dong" 儀容.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Vẻ mặt, sắc mặt.

▸ Từng từ: 儀態

儀服 nghi phục

儀服

nghi phục

Từ điển trích dẫn

1. Lễ phục. ◇ Hậu Hán Thư 後漢書: "Hán chế, hoàng nữ giai phong Huyện công chủ, nghi phục đồng liệt hầu" 漢制, 皇女皆封縣公主, 儀服同列侯 (Hoàng hậu kỉ phụ hoàng nữ truyện tự 皇后紀附皇女傳序) Phép nhà Hán, con gái vua đều được phong là Huyện công chúa (lấy tên huyện làm tước phong), lễ phục như tước Hầu (phong cho các công thần).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Quần áo mặc trong buổi lễ. Cũng như Lễ phục.

▸ Từng từ: 儀服

儀狀 nghi trạng

儀狀

nghi trạng

Từ điển trích dẫn

1. Nghi dong hình trạng. ☆ Tương tự: "nghi dong" 儀容, "nghi thái" 儀態.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Như Nghi dung 儀容, Nghi thái 儀態.

▸ Từng từ: 儀狀

儀禮 nghi lễ

儀禮

nghi lễ

Từ điển trích dẫn

1. Lễ nghi, lễ tiết.
2. Tên sách, còn gọi là "Lễ Kinh" 禮經, hoặc gọi tắt là "Lễ" 禮.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Hình thức bên ngoài để chứng tỏ sự đối xử tốt đẹp. Hoa Tiên có câu: » Dập dìu nghi lễ sắm sanh, ngựa yên khảm ngọc xe mành ken châu «.

▸ Từng từ: 儀禮

儀範 nghi phạm

儀範

nghi phạm

Từ điển trích dẫn

1. Lễ nghi, lễ pháp. ◇ Thẩm Quát 沈括: "Viễn phương sĩ giai vị tri triều đình nghi phạm" 遠方士皆未知朝廷儀範 (Mộng khê bút đàm 夢溪筆談) Những người từ phương xa đến đều chưa biết lễ nghi của triều đình.
2. Phong thái, nghi dong. ◇ Dữu Tín 庾信: "Nghi phạm thanh lãnh, phong thần hiên cử" 儀範清冷, 風神軒舉 (Chu thượng trụ quốc tề vương hiến thần đạo bi 周上柱國齊王憲神道碑) Phong thái thanh khiết, thần trí cao xa.
3. Dùng làm mẫu mực, điển phạm.
4. Mẫu mực, điển phạm, quy củ.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Khuôn mẫu để theo.

▸ Từng từ: 儀範

儀表 nghi biểu

儀表

nghi biểu

Từ điển trích dẫn

1. Khuôn phép, chuẩn tắc. ◇ Quản Tử 管子: "Pháp độ giả, vạn dân chi nghi biểu dã" 法度者, 萬民之儀表也 (Hình thế 形勢) Pháp độ, đó là khuôn phép của muôn dân.
2. Làm mẫu mực, làm khuôn phép. ◇ Tân Văn Phòng 辛文房: "Hựu như "Thái Bạch tửu lâu kí" đẳng văn, giai nghi biểu ư hậu thế" 又如"太白酒樓記"等文, 皆儀表於後世 (Đường tài tử truyện 唐才子傳, Trầm Quang 沈光) Lại như bài "Thái Bạch tửu lâu kí" chẳng hạn, đều làm mẫu mực cho đời sau.
3. Dung mạo cử chỉ. ◇ Tống sử 宋史: "Dương Thừa Tín thân trường bát xích, mĩ nghi biểu" 楊承信身長八尺, 美儀表 (Dương Thừa Tín truyện 韓絳傳) Dương Thừa Tín thân cao tám thước, dung mạo cử chỉ đẹp đẽ.
4. Bộ phận trong nỏ dùng để nhắm bắn.
5. Cột đo bóng mặt trời, khí tượng (ngày xưa).
6. Khí cụ chỉ thị đo lường (tốc độ, điện lượng, áp suất, v.v.).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Khuôn mẫu, phép tắc để theo.

▸ Từng từ: 儀表

儀門 nghi môn

儀門

nghi môn

Từ điển trích dẫn

1. Cửa chính lần thứ hai trong quan thự hoặc dinh phủ. ◇ Hồng Lâu Mộng 紅樓夢: "Hình phu nhân huề liễu Đại Ngọc tọa thượng, chúng bà tử môn phóng hạ xa liêm, (...) nhập nhất hắc du đại môn nội, chí nghi môn tiền, phương hạ liễu xa" 邢夫人攜了黛玉坐上, 眾婆子們放下車簾, (...) 入一黑油大門內, 至儀門前, 方下了車 (Đệ tam hồi) Hình phu nhân dắt Đại Ngọc lên ngồi, mấy bà hầu già buông rèm xe xuống, (...) vào trong một cửa lớn sơn đen, đến trước nghi môn, rồi mới xuống xe.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

❶Cổng lớn thứ nhì ở phía trong dinh quan. Cổng thứ nhì sau cổng ngoài. ❷Nghi môn: Cửa chánh ở các dinh thự hay lâu đài nào, nhà lớn. » Nhỏ to chua cái chua con, hôm xưa kiệu đến nghi môn còn ngồi « ( Nhị độ mai ).

▸ Từng từ: 儀門

光儀 quang nghi

光儀

quang nghi

Từ điển trích dẫn

1. Dung nghi sáng rỡ. § Kính từ dùng chỉ dung mạo người khác. Cũng nói là "tôn nhan" 尊顏.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Vẻ mặt sáng sủa.

▸ Từng từ: 光儀

兩儀 lưỡng nghi

兩儀

lưỡng nghi

Từ điển trích dẫn

1. Trời và đất. ◇ Dịch Kinh 易經: "Dịch hữu thái cực, thị sanh lưỡng nghi" 易有太極, 是生兩儀 (Hệ từ thượng 繫辭上) Dịch có thái cực, thái cực sinh ra lưỡng nghi.
2. Mượn chỉ cha mẹ vua.
3. Chỉ âm dương, nam nữ.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chỉ trời và đất, do Thái cực sinh ra.

▸ Từng từ: 兩儀

典儀 điển nghi

典儀

điển nghi

Từ điển trích dẫn

1. Điển lễ, nghi thức. ◇ Hậu Hán Thư 後漢書: "Giáo thụ đệ tử hằng ngũ bách dư nhân, mỗi xuân thu hưởng xạ, thường bị liệt điển nghi" 教授弟子恆五百餘人, 每春秋饗射, 常備列典儀 (Lưu Côn truyện 劉昆傳) Truyền thụ đệ tử từng hơn năm trăm người, mỗi mùa trong năm làm lễ bắn tên, đầy đủ nghi thức.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Các hình thức để biểu lộ phép tắc.

▸ Từng từ: 典儀

威儀 uy nghi

威儀

uy nghi

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Vẻ bề ngoài khiến người khác nể sợ. Đoạn trường tân thanh : » Sẵn sàng tề chỉnh uy nghi «.

▸ Từng từ: 威儀

教儀 giáo nghi

教儀

giáo nghi

phồn thể

Từ điển phổ thông

lễ nghi, nghi lễ

▸ Từng từ: 教儀

朝儀 triều nghi

朝儀

triều nghi

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Các phép tắt lề lối của vua ban.

▸ Từng từ: 朝儀

母儀 mẫu nghi

母儀

mẫu nghi

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cách ăn ở của người làm mẹ. » Giúp trong nhờ có mẫu nghi « ( Hạnh Thục Ca ).

▸ Từng từ: 母儀

禮儀 lễ nghi

禮儀

lễ nghi

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cách thức bày tỏ sắp đặt bên ngoài để nói lên lóng kính trọng. Đoạn trường tân thanh có câu: » Kéo cờ thêu, phủ tiên phong. Lễ nghi dàn trước, bác đồng phục sau «.

▸ Từng từ: 禮儀

羽儀 vũ nghi

羽儀

vũ nghi

Từ điển trích dẫn

1. Tỉ dụ ở địa vị cao và có tài đức, được người ta tôn trọng và lấy làm mẫu mực. ◇ Hàn Dũ 韓愈: "Trí dĩ mưu chi, nhân dĩ cư chi, ngô tri kì khứ thị nhi vũ nghi ư thiên triều dã bất viễn hĩ" 智以謀之, 仁以居之, 吾知其去是而羽儀於天朝也不遠矣 (Yến hỉ đình kí 燕喜亭記).
2. Cánh chim. ◇ Niếp Di Trung 聶夷中: "Cánh nguyện sanh vũ nghi, Phi thân nhập thanh minh" 更願生羽儀, 飛身入青冥 (Hồ vô nhân hành 胡無人行).
3. Giúp đỡ, phụ dực. ◇ Trần Lượng 陳亮: "Vãn trị huynh tật, lại quân vũ nghi" 晚值兄疾, 賴君羽儀 (Tế Quách Đức Dương văn 祭郭德揚文).
4. Cờ xí, vũ mao... dùng trong nghi trượng. ◇ Cựu Đường Thư 舊唐書: "(Ngụy) Trưng bình sanh kiệm tố, kim dĩ nhất phẩm lễ táng, vũ nghi thậm thịnh, phi vong giả tâm chí" 徵平生儉素, 今以一品禮葬, 羽儀甚盛, 非亡者心志 (Ngụy Trưng truyện 魏徵傳).
5. Quân hộ vệ của vua. ◇ Tân Đường Thư 新唐書: "Dĩ thanh bình tử đệ vi vũ nghi, vương tả hữu hữu vũ nghi trưởng bát nhân, thanh bình quan kiến vương bất đắc bội kiếm, duy vũ nghi trưởng bội chi vi thân tín" 以清平子弟為羽儀, 王左右有羽儀長八人, 清平官見王不得佩劍, 唯羽儀長佩之為親信 (Nam man truyện thượng 南蠻傳上, Nam chiếu thượng 南詔上).

▸ Từng từ: 羽儀

聘儀 sính nghi

聘儀

sính nghi

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Lễ hỏi vợ — Chỉ chung tiền bạc và vật dụng mà nhà trai phải nạp cho nhà gái trong lễ hỏi. Cũng như Sính lễ 聘禮. Đoạn trường tân thanh có câu: » Rằng mua ngọc đến Lam kiều, sính nghi xin dạy bao nhiêu cho tường «.

▸ Từng từ: 聘儀

規儀 quy nghi

規儀

quy nghi

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Phép tắc lề lối.

▸ Từng từ: 規儀

閨儀 khuê nghi

閨儀

khuê nghi

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Vẻ mặt của người phụ nữ. » Khuê nghi mọi vẻ đoan trang « ( Thơ cổ ).

▸ Từng từ: 閨儀

風儀 phong nghi

風儀

phong nghi

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Dáng dấp, cử chỉ và nét mặt bề ngoài. Văn tế Vũ Tính và Ngô Tùng Châu của Đặng Đức Siêu có câu: » Bóng tinh trung thấp thoáng dưới đèn, phong nghi cũ kẻ liêu bàng sát lệ «.

▸ Từng từ: 風儀

鸞儀 loan nghi

鸞儀

loan nghi

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tấm màn, tấm rèm thêu hình chim loan, đồ dùng của đàn bà con gái nhà quyền quý Đoạn trường tân thanh có câu: » Sẵn sàng phượng liễn loan nghi, Hoa quan phấp phới hà y rỡ ràng «.

▸ Từng từ: 鸞儀

唬子儀賦 quách tử nghi phú

唬子儀賦

quách tử nghi phú

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tên một bài phú bằng chữ Nôm của Nguyễn Hữu Chỉnh, danh sĩ thời Lê mạt. Quách Tử Nghi là danh tướng đời Đường ( 697-781 ). Nguyễn Hữu Chỉnh có ý so sánh mình với Quách Tử Nghi.

▸ Từng từ: 唬子儀賦